انواع ارزشیابی
از انواع ارزشيابي هايي كه در مدارس توسط معلمان در فرايند ياددهي ويادگيري اجرا مي گردد معمولاً ارزشيابي هاي تشخيصي ، تراكمي و تكويني مي باشند. كه درذيل به شرح هريك مي پردازيم:
ا)ارزشيابي تشخيصي
دراين نوع ارزشيابي مراد شناسايي ميزان آمادگي دانش آموزان براي شروع آموزش يك مطلب يا موضوع جديد مي باشد. به عنوان مثال معلمي كه مي خواهد قضيه فيثاغورس را تدريس نمايد ابتدا بايد مطمئن شود كه فراگير مثلث قائم الزاويه را مي شناسد،وتر را در يك مثلث قائم الزاويه مي شناسدوهمچنين، مربع يك عدد را مي شناسد .براي اين منظور با اجراي يك كوئيز يا ارائه ي چند تمرين به دانش آموزان مي تواند نقطه ي شروع آموزش خود را تعيين نمايد.
2)ارزشيابي تراكمي
اين نوع ارزشيابي معمولاً در مدارس كشور ما بسيار متداول است ،درپايان يك سال تحصيلي و يا يك نيمسال تحصيلي و اكنون در دوره ي آموزش عمومي در پايان يك نوبت به اجرا گذاشته مي شود و هدف آن تعيين مقدار يادگيري متراكم دانش آموزان و ميزان تحقق اهداف مي باشد و از نتايج آن براي رفع اشكالات دانش آموزان ، ارتقاء ايشان به پايه هاي بالاتر و اصلاح روش آموزشي معلم استفاده مي شود. دراين نوع ارزشيابي پيامد يادگيري دانش آموزان مورد توجه مي باشد.
3) ارزشيابي تكويني
اين ارزشيابي زماني اجرا مي شود كه فعاليت آموزشي جريان دارد و يادگيري دانش آموزان در حال تكوين و شكل گيري است . هدف دراين نوع ارزشيابي كشف نقاط ضعف و قوت دانش آموزان درفرآيند يادگيري است. اين نوع ارزشيابي در تعميق يادگيري دانش آموزان سهم به سزايي دارد. و شرايط لازم را براي « انتقال» يادگيري آماده مي سازد .
« تعريف ارزشيابي مستمر»
ارزشيابي بايد جريان داشته باشد ودانش اموز بايد بداند فقط با يك نمره مورد قضاوت قرار نمي گيرد، بلكه تمام رفتار و تلاش و فعاليتهايش نمره دارد در امر آموزش يادگيري برچهار ستون استوار است كه بايد در ارزشيابي مورد توجه قرار گيرد :
1- يادگيري براي دانستن
2- يادگيري براي انجام دادن
3- يادگيري براي زيستن
4- يادگيري براي باهم زيستن
پس به نظر مي رسد كه يك تعريف روشن از ارزشيابي مستمر كه هدف از آن اعتلاي سطح كيفي فرايند ياددهي-يادگيري است ، چنين باشد:« اجراي مستمر ارزشيابي تكويني با توجه به همه شاخص هاي آن در كلاس»
ویژگی ارزشيابي مستمر
1. کاهش اضطراب و رقابت در بین دانش آموزان
2. توجه به اهداف تعلیم و تربیت و برنامه های درسی دانش آموزان
3. توجه به ارزشیابی مستمر و فرآیندی
4. فراهم سازی زمینه های درگیری مطلوب اولیاء با امور تحصیلی دانش آموزان .
5. افزایش علاقه به یادگیری در دانش آموزان و یاددهی در بین معلمان
6. تغییر در نحوه قضاوت در باره عملکرد و ارتقا تحصیلی دانش آموزان .
7. تقویت اصل مشارکت ، همفکری و فعالیت در کار گروهی و تقویت روابط اجتماعی
8. توجه به روش های خود سنجی و همسال سنجی
9. توجه اساسی به بازخوردهای توصیفی به یادگیرندگان در حین فرآیند یادگیري
10. کاهش وابستگی دانش آموزان به معلم
11. توجه به یادگیری عمیق .
· آزمون ها
· پرسشهاي شفاهي
· تکالیف درسی
· پوشه کار
· بازخورد
· فهرست مشاهدات - چک لیست ها - برگ ثبت مشاهدات
· گزارش ثبت
آزمون ها
· آزمون مدادي كاغذي
· آزمون عملکردی
آزمون مدادی کاغذی: شامل آزمون در خانه - ازمون کتاب باز و آزمون گروهی ،پرسشهاي تدريجي در كلاس
يكي از روش هاي انجام آزمون مدادي كاغذي پرسشهاي تدريجي ، كه به صورت اجراي امتحان هاي كوچك و كوتاه مدت مي باشد. شيوه اجراي كار با توجه به ذوق و هنر معلمان متفاوت مي باشد. يك از شيوه هاي مؤثر براي اجراي اين روش اين است كه معلم دريك كاغذ كوچك يك يا دو سؤال مهم را كه در برگيرنده اهداف اصلي درس مي باشد طرح نموده و دانش آموزان درمدت زماني كه معلم مشخص مي كند به آنها پاسخ مي دهند.
مهمترين حسن اين روش تسهيل در بررسي پاسخ ها است . دراين شيوه معلم مي تواند از دانش آموزان براي تصحيح و نمره گذاري استفاده نمايد اين عمل اين حسن را دارد كه دانش آموزان بار ديگر با مطلب درسي درگير مي شوند و بيشتر در ذهن آنها مي ماند اشكالات خود را متوجه مي شوند . به نكاتي كه بيشتر مد نظر معلمان است پي مي برند . به عنوان مثال در تعريف يك مفهوم ممكن است دانش آموزان جاي بعضي از كلمات را جابه جا بنويسند واصلاً جمله ي آنها بي معني باشد ولي تصور مي كنند كه چون همان كلمات را به كار برده اند بايد نمره بگيرند. به نمونه ي زير توجه نماييد:
دو زاويه مكمل را تعريف كنيد:
تعريف درست : «دو زاويه مكمل مي باشندكه اندازه آنها180 درجه باشد.»
تعريف دانش آموز: «دو زاويه كه دريك ضلع مشترك باشند و مجموع آنها 180 درجه باشد را مكمل ناميم.»
دراينجا منظور دانش آموزا از عبارت«دو زاويه كه دريك ضلع مشترك باشند» همان دو زاويه مكمل بوده است درحالي كه اين تعريف درست دو زاويه مكمل نيست ،ولي قابل راهنمايي براي رسيدن به جواب صحيح مي باشد.
يا زماني كه يك قضيه را ثابت مي كنند در روند اثبات ممكن است اصلاً به ترتيب نوشتن توجه نكنند و فقط مطلب را حفظ كرده باشند و بدون درك كافي هرچه به ياد دارند بنويسند حتي بعضي از دانش آموزان از رسم شكل هاي مسأله عاجزند يا تنبلي مي كنند و اين كاررا بدون خطكش و ابزار مناسب انجام مي دهند ،دراين شرايط معلم مي تواند اين نوع اشكلات را در آنها كشف نمايد و به اصلاح آنها بپردازد.
حالا وقتي از دانش آموز نمره كم مي كنيم يا اصلاً به او نمره نمي دهيم تازه متوجه مي شود كه بايد روي مفاهيم و تعاريف ،رسم شكل ها با خطكش و ابزار مناسب و رعايت ترتيب استدلال در حل قضيه يا مسأله به خصوص نوشتن فرض و حكم دقت بيشتري داشته باشد ، جمله هاي تعاريف را خوب درك نموده و درست به خاطر بسپارد،روند اثبات را خوب درك كرده باشندنه اين كه فقط حفظ كرده باشد خودرا عادت دهد كه شكل ها را خوب رسم كند .
اثرات مهم پرسش هاي تدريجي :
1-دانش آموزان اشكالات درسي خود را متوجه مي شوند.
2-معلم از اشكالات درسي بچه ها آگاه مي شود
3-دانش آموزان از انتظارات معلم آگاه خواهد شد.
5- از آنجا يي كه تكرار و تمرين اساس يادگيري است ضمن ارزشيابي مستمر خصوصاً به روش شفاهي آن دسته از دانش آموزاني كه مطلب را در حين تدريس متوجه نشده اند،يا غايب بوده اند، به دليل تكرار مطالب بهتر متوجه خواهند شد.
آزمونهاي عملكردي
آزمون های عملکردی با مهارت سرو کار دارند ، مهارت در استفاده از فرآیند ها و شیوه های اجرایی و نیز مهارت در تولیدفرآورده ها . آزمون های عملکردی از فراگیران می خواهند که به انجام نوعی رفتار اقدام کنند نه اینکه صرفا سوالهایی را جواب دهند . مانند: ساخت وسايل وابزار آموزشي
فعاليت هاي علمي و عملي خارج از مدرسه فرايندي است كه طي آن دانش آموزان بايكديگر يا به تنهايي و با هدايت و راهنمايي معلم در خارج از كلاس درس و مدرسه براي يافتن پاسخ برخي از سؤالات ويا به منظور تعميق مفاهيم ، اصول و مهارت هاي آموخته شده و ارتباط با زندگي و جامعه ، تحقيق و پژوهش مي كنند،به بازديد مي روند،وسيله اي مي سازند و ...
لازم به ذكر است كه خصوصيات و ويژگيها ي تحقيق دانش آموزي و مراحل تحقيق دانش آموزي بايد به طور كامل براي دانش آموزان توضيح داده شود،حتي براي دانش آموزان پايه هاي اول و دوم ابتدايي مي توان فعاليت ها ي تحقيقي مناسب طراحي نمود.
خلاصه نويسي از روشهاي ديگري است كه در حفظ و نگهداري نتيجه و حاصل مطالعات در مجموعه و حجمي كوچك و بالا رفتن ميزان توجه و دقت براي درك مفاهيم و موضوعات اصلي و تقويت مهارت هاي لازم براي نويسندگي بسيار مفيد است.البته قواعد آن را بايد به دانش آموزان ياد داد.
نوشتن زندگي نامه نيز از جمله فعاليت هايي است كه دانش آموزان دوره ي ابتدايي و راهنمايي بسياربه آن علاقمند هستند.نوشتن زندگي نامه در باره شخصيت هاي علمي و فرهنگي وتاريخي ومذهبي و........بسته به اينكه آن شخص زنده است يا اينكه سالها پيش درگذشته است متفاوت است و بايد به دانش آموزان ياد داد كه چگونه اين كار را انجام دهند.
ساخت وسيله و ابزار هاي آموزشي به عنوان يك فعاليت خارج از كلاس هم زمينه لازم جهت توجه به بعد مهارتي را فراهم مي آورد، هم در پرورش خلاقيت دانش آموزان تأثير به سزايي خواهد داشت.مشروط بر اينكه خود دانش آموز وسيله را تهيه كند. وسيله ساده و هدف دار باشد. و با مفاهيم و موضوعات درسي مرتبط باشد.بهتر است كه وسايل ساخته شده يا به دانش آموزان برگردانده شود يا در صورتي كه نمونه ي برجسته اي بود،در نمايشگاه دائمي مدرسه يا آزمايشگاه يا كارگاه نگهداري شود.
ساخت روزنامه ديواري و تراكت و همچنين گردش علمي نيز از جمله فعاليت هاي خارج از كلاس و مدرسه اند كه با توجه به اهداف آموزشي مي توان در ارزشيابي از آنهااستفاده كرد.
پرسشهاي شفاهي
دراين نوع ارزشيابي دانش آموزان به جاي اينكه پاسخ هاي خود را به شكل كتبي ارائه دهند ،به صورت شفاهي بيان مي كنند . ماهيت برخي از درس ها به گونه اي است كه مي توان آنها را هم به صورت كتبي و هم به صورت شفاهي ارزيابي نمود مانند: علوم رياضيات، علوم اجتماعي ، تعليمات ديني ، تاريخ ،جغرافي و........ اما بعضي از دروس را نمي توان جز از روش شفاهي مورد ارزشيابي قرارداد مانند خواند متون فارسي ،عربي ، قرآن،زبان انگليسي و ساير زبان هاي خارجي و.... معلم با توجه به نوع ارزشيابي خود مي تواند به روش هاي مختلف فردي و گروهي سؤالات را بر حسب موضوع درسي براي دانش آموزان مطرح نمايد و پاسخ هاي شفاهي آنان را بررسي و ارزيابي نمايد. از مزاياي اين نوع ارزشيابي آن است كه دانش آموز فرصت دارد كه از راهنمايي هاي معلم كمك بگيرد و پاسخ صحيح به پرسش معلم نداده بود جواب درست را در همان لحظه خواهد شنيد و دوباره مطلب درسي مورد نظر براي وي مرور خواهد شد. در اين نوع پرسشها معمولاً دانش آموزان با رساندن مفهوم به زبان خودشان پاسخ را پيدا خواهند كرد . همچنين تكرار مطالب درسي در حين پرسش هاي شفاهي باعث مي شود كه دانش آموزان بهتر آن را به خاطر بسپارند . معلم با اصلاح اشتباهات دانش آموزان در اين نوع ارزشيابي مي تواند اشكلات بسياري از دانش آموزان را رفع نمايد. درواقع همان فرايند درك قوت و ضعف دانش آموزان در فرايند يادگيري اتفاق خواهد افتاد.
به عنوان مثال وقتي بعد از تدريس يك قضيه از يكي از دانش آموزان به صورت داوطلبي يا اجباري خواسته مي شود كه بيايد و دوباره آن را ازروي نوشته هاي معلم توضيح دهيد دانش آموز مورد نظر و سايرين بهتر به اشكلات خود در درك آن قضيه و نحويه ي بيان قضيه پي مي برند مثلاًاينكه از كجا بايد شروع به توضيح نمايند و روند اثبات را چگونه ادامه دهند و به نتيجه برسند.
تکالیف درسی
تکلیف در واقع فراهم کردن موقعیت های
مناسبی است که در آن دانش آموز به تقویت و بسط دانش ها و مهارت های خود می
پردازد که می توان در کلاس درس ، مدرسه و کارگاه ، کتابخانه ، آزمایشگاه و
یا در منزل باشد . این تکالیف از نظر تعداد دانش آموز در قالب گروهی ،
عمومی ، انفرادی و از نظر محتوا به صورت آماده سازی و آمادگی بسطی امتدادی و
خلاقیتی اجرا می گردد .
«در تعليم و تربيت تكليف عبارت است از مجموعه فعاليت هايي كه فراگيران در خانه يامدرسه به منظور تثبيت يادگيري و تعميق دانش و مهارت كسب شده انجام مي دهند.»
تكاليف مي توانند براي آماده سازي و آمادگي دانش آموزان ارائه شوند زماني كه معلم مي خواهد مبحث جديدي را آموزش دهد براي اينكه دانش آموزان زمينه ي ذهني مناسبي براي درك درس جديد داشته باشند معلم قبل از درس جديد تكاليفي را به عنوان پيش نياز به دانش آموز مي دهد. به عنوان مثال در درس رياضي سوم راهنمايي اولين جلسه معلم تكاليفي درباره حل معادله كه دانش آموزان سال قبل مطالعه كرده اند مي دهد تا يادآوري شود تا بتواند تعيين كند آمادگي دانش آموزان تاچه حد مي باشد.
تكاليف مي توانند براي تمرين درس داده شده ارائه گردند اين نوع تكاليف درتعليم و تربيت ما سال ها است كه به كار گرفته مي شود. و معمولاً با هدف تثبيت يادگيري است .
در كتاب هاي درسي معمولاً مرسوم است كه درانتهاي هر مبحث تكاليفي آورده شده است ، مانند تمرين ، پرسش ، يا رو نويسي و حفظ كردني هايي كه معلمان خودشان تعيين مي كنند. البته در بعضي از كتاب هاي درسي بعضي از تكاليف در راستاي اهداف كتاب نيست و يا اگر هست كافي نيست كه معلمين بايد به اين نكته توجه داشته باشند.
اگر امتداد يادگيري در زندگي دانش آموزان يافت شود براي آنان بسيار لذت بخش خواهد بود . به اين نوع تكاليف ، تكاليف بسطي مي گويند . اين نوع تكاليف اين امكان را به دانش آموزان مي دهد كه براي آموخته هاي خود مصداق پيدا كنند و از آنها استفاده كنند.
مثلاً بعد از يادگرفتن نامه نگاري در كلاس از دانش آموز خواسته شود كه براي پدر خود نامه بنويسد . يا به عنوان مثال بعد از ياد گرفتن مبحث سايه تحقيق كند كه در چه ساعتي از روز طول سايه ي يك شيء درست به اندازه ي ارتفاع خود شيء خواهد شد.
نوع ديگري از تكاليف خلاقيتي هستند كه براي تك تك فراگيران مي تواند نتايج متفاوتي را به همراه داشته باشد،به عنوان مثال زماني كه معلم از دانش آموزان خود مي خواهد كه طرحي آماده كنند كه نام تمام رود هايي كه به درياي خزر مي ريزند به خوبي آموخته شوند يا مثلاً وقتي كه معلم از دانش آموزان مي خواهد كه وسيله اي بسازندكه به كمك آن بتوانند رابطه فيثاغورس را توضيح دهند ، يك نوع تكليف خلاقيتي طراحي نموده است.
پوشه كار:
پوشه کار ابزاری است که مجموعه ای از نمونه آثار و فعالیت های مختلف فراگیر در آن به شکل مدونی گرد آوری می شود که قابل ارزشیابی باشد . مواد پوشه کار عبارتند از : آثار هنری ، تکالیف نوشتنی ، تمرینات درسي، تحقيقات، برگه های آزمون ، گزارش هاي دانش آموز از مشاهدات خود .
در امتحانات پایانی معمولا دانسته ها مورد سنجش قرار می گیرند و چگونگی دانستن ،توانستن و عمل کردن در جریان آن محو و ناپیدا می شود آئین نامه جدید امتحانات با پیش بینی سهمی برای فرآیند یادگیری در ارزشیابی پیشرفت تحصیـلی دانش آموزان رویکردی را به وجود آورده است که از طریق آن می توان هویت فـــردی دانش آموزان را نیز مورد توجه قرار داد.
تـوجه به فعالیت های مستــمر دانش آموز در قلب سنجش عمـلکرد در نحوه کوشیدن وی ضمن آشکار کـردن استعدادها و توانايی های هر یک از آنها ، امکان تولید دانش و نـوآوری و خـلاقیت را فراهم می کند .گفتنی است فرآیند ها وفراورده های یادگیری غیر شناختی دانش آموزان با روشهای معمول قابل اندازه گیری نیستند بنابراین معلمان باید راه جدیدی را برگزینند. روش پوشه کــــار یکی از شیوه های قابل استفاده در این زمینه می باشد و بدون تردید شورای معلمــان مدارس می توانند راه های بدیع و گوناگونی را نیز ابداع و پیشنهاد کنند ولی طرح این روش به عنوان یک تجربه مـؤثر می تواند نقطه شروعی برای کارهای جـدید تر و جدی تر در جهت سنجش یادگیری غیر شناختی در مدارس باشد.
روش پوشه کار:
در این روش دانش آمـوز برای نشان دادن توانایی وپیشرفت کار خود مثالها و مـواردی از جریان کارهای خود را که در طـول سال ودر هر نوبت انجام داده است در اختیار مـعلم قرار می دهد مثلا اگر بـررسی مسأله ای به او واگذار شده باشد ،وی کلیه شواهـــد و مــدارک مربوط به فعالیت ها را کــه در رابطه با پاسخ یابی بــرای آن انجام داده است ، از جمله طرح اولیـه جستجوی پاسخ ، نـحوه مراجعه به منابع، گزینش اطلاعـات مربوط، طبقــه بندی آنها، پیش نویس و نسخه نهایی گـــزارش خود را در پوشه ای قرار داده و به معـلم ارئه می کـند این روش بیشتر برای سنجش عمــلکرد های قبلی دانش آموزان مفید است ودر هر درسی قابل استفاده است مثلا دانش آموزمی تواند یک رشته کسر متعارفی را تولید ورابطه آنها را با کسرهای اعشاری نشان دهد و یا کاربرد یک موضوع درسی را درزندگی توصیف کند.
«ارائه پوشه کار موفقیت کلی دانش آموز را مورد توجه قرارداده و شخصیت کلی او را ترسیم می کند»
دانش آموز با قراردادن هر قسمت از کار خود در پوشه مربوط ، نشانه هایی از پیشرفتش را در طول زمان فراهم و ارایــه می کند.وی با کنترل محتوای پوشــه کارهای ضعیف خود را بهبود می بخشد یعنی با انــدیشیدن درباره نمونه کارهای خود ارزشیابی از خود را می آموزد و خود ارزشیــابی را که مهــارت مهمی برای پیشرفت یادگیری است فرا می گیرد. ویژگی مهم اظهار نظر دانش اموز در باره کارهای خود این است که او نحوه تـکامل خود را می بیند و از نحوه پیشرفت خود مطلع می شود وبـرای خــود معیارهای پیشرفت را مشخص می کند،بنابراین امـتیاز مهــم این روش ایجاد توانایی خود سنجی یا ارزشیابی از خود در دانش آموزان است.
زمانی که دانش آمـــوز مجموعه کارهای خود را در پوشه قرار می دهد به ارزشیابی از کار خود می پردازدوبه جای اینکه در انتظار معلم بماند تا کارش را ارزشیابی کند خود به این کار اقدام می کند.
برای انجام اين کار به دو طریق زیراقدام کنید:
1- پوشه کار را برای تکالیف گروهی اختصاص دهید
2- تکالیف را مسأله محور کنید تا هر گروه مسأله مورد نظر را از زاویه نگاه علوم مختلف مورد بررسی قرار دهد ، مثلا زندگی زنبور عسل را می توان از نظر جمعیتی ، هنر ، ریاضی ، بهداشت، آیه های خلقت و... بررسی کرد.
برای این منظور شورای معلمان باید تکلیف مناسبی را پیش بینی و به دانش آموزان ارائه کنند.
3- دانش آموزان را در انتخاب مسأله و انتخاب افراد گروه مشارکت دهید.
4- با جمع آوری نمونه هایی از کارهای دانش آموزان به کوشش آنها ارج دهید.
5- از والدین بخواهید تا در جریان تهیه پوشه کار فرازندان خود مشارکت کنند بدین منظور از دانش آموزان بخواهید تا کارهای خود را با والدینشان در میان بگذارند و به آنها کمک کنید تا در جریان مطالبی که در کلاس بحث می شود قرار گیرند.
6- در باره محتوای پوشه کار در کلاس بحث کنید و دانش آموزان را متوجه کنید تا قسمتهایی از کارهای خود را انتخاب کنند که معرف قوت، علاقه،تنوع و کوشش آنها است.
7- در باره عناصر مختلفی که دانش آموزان می توانند در پوشه های خود قرار دهند بحث کنید.
8- به دانش آموزان در انتخاب کار برای درج در پوشه کار کمک کنید - از دانش آموزان بخواهید تا دلایل خود رابرای درج هر کار در پوشه ذکر و تاریخ انجام هر قسمت را مشخص و یاداشت کنند.
10- پوشه کار با دقت مرور و نظر خودرا درباره نقاط قوت و ضعف هر یک از کارها در کنار آنها بنویسید برای سهولت در بررسی آنها بهتر است ابتدا فهرستی از ویژگیهای مهمی را که باید مورد توجه قرار گیرد، تهیه و برابر آن وارسی را انجام دهید.
11- دانش آموزان را تشویق کنید تا به طور مرتب محتویات مربوط به پوشه کارها را نو کنند.
12- زمینه ای فراهم کنید که دانش آموزان پوشه های کــار خود را به دیگران (دانش اموزان و والدین خود) نشان دهند.
13- در گفتگو با والدین از پــوشه های کار دانش آموزان استفاده کنید و درباره جنبه های کار فــرزندانشان با آنها مشورت نمایید.
14- برای نگهداری پوشه های کار دانش آموزان جای را اختصاص دهید در مدارس که کتابخانه وجود دارد می توان قفسه هایی را به این کار اختصاص داد.
15- مجموعه کارهای برتر را در سطح مــدرسه منتشر کنید می توان کارهای برجسته را از طریق رسانه های جمعی معرفی کرد ، نباید فراموش کرد که سنجش عملکرد د رمراحل اولیه تکامل خود قراردارد.معلمان باید بکوشند تا شیوه های جدیدی را مطرح و در عمل آنها را تکمیل کنند و روز به روز برپایایی و روایی آنها بیفزایند.
شایسته است شورای معلمان در مورد مسائلی از قبیل آنچه ذیلا ذکر می شود بحث و تبادل نظر کنند.
v مسائلی که می توانند محور تکالیف باشد کدام ها هستند؟
v وسایلی که در انجام این تکالیف مورد نیاز هستند کدامند؟
v آیا کل کار را یکباره و یا قسمتهای مختلف را جداگانه باید ارزشیابی کرد؟
v چه ملاکها و معیارهایی را باید کاربست؟
v بهترین روشهای وارسی تکالیف چیست؟
v چگونه می توان در کلاسهای پر جمعیت نیز این کار را با موفقیت انجام داد؟
v روشهای آموزش و تدریس چه ویژگیها باید داشته باشد تا این نوع ارزشیابی عادلانه باشد؟
v چرا در ارزشیابی مستمر و آزمونهای عملکرد تکالیف بازخورد مهمتر از نمره است؟
v بازخورد های حاصل از ارزشیابی های مستمر و آزمونهای عملکرد تکلیف کی، چگونه و به چه کسانی باید ارائه شود؟
v خصوصیات یک تکلیف خوب چیست؟
بازخورد:
در بازخورد توصیفی ، فرآیند یاد دهی و یادگیری با نیازهای فراگیران و انتظارات آموزشی منطبق و سازگار است . بازخورد نتیجه بررسی و داوری معلم از فعالیت های دانش آموز به منظور تعمق بخشی و گسترش یادگیری در کلاس است درواقع پوشه کار فرصت شناخت و اصلاح اشتباهات را به فراگیران می دهد.( رستگار .طاهره - ارزشیابی در خدمت یادگیری )
چك ليست:
چک لیست مجموعه ای از نشانه ها و شواهدی است که به یک انتظار آموزشی یا انتظارات خاصی مربوط می شوند که به وسیله معلم بر اساس مشاهدات معمول خود در کلاس درس یا فضای دیگر با توجه به تشخیص خود جمع اَوری و ثبت می شود .
بایدها ونبایدهای ارزشیابی مستمر
*ارزشیابی مستمر باید متناسب با اهداف آموزشی باشد.
*وسیله ی سنجش در ارزشیابی مستمر نباید به پرسشهای کتبی وشفاهی محدود شود.
*ارزشیابی مستمر نباید در قالب آزمونهای کتبی هماهنگ ودر سطح منطقه انجام گیرد.
*ارزشیابی مستمر باید توام با افزایش اعتماد به نفس وتکریم شخصیت والای انسانی دانش آموزان باشد.
*ارزشیابی مستمر نباید تحت تاثیر نیازهای کاذب محیط قرار گیرد.
*ارزشیابی مستمر باید متناسب و هماهنگ با محتوی کتب درسی باشد.
*ارزشیابی مستمر باید همواره پیشرفتهای فراگیر را بر جسته تر نشان دهد
نکات خاص در ارزشیابی مستمر
۱- ارزشیابی مستمر جزیی از فرایند آموزش است .
۲-ارزشیابی مستمر به فعالیتهایی منجر می شود که طراحی مراحل بعدی آموزش را امکان پذیر می سازد.
۳-ارزشیابی مستمر در تمامی موضوعات درسی قابل اجرا می باشد.
۴-ارزشیابی مستمر دانش آموزان را در فرایند یادگیری خود سهیم می سازد.
۵- ارزشیابی مستمر توان خود ارزیابی را در دانش آموزان تقویت می نماید.
۶-ارزشیابی مستمر معلم را قادر می سازد تا:
**به طور منظم دانش آموزان را در فعالیتهای گوناگون در نظر بگیرد.
** علایق دانش آموزان را شناسایی نماید.
**اطلاعات کافی برای ارزیابی معتبر دانش آموزان را جمع آوری نماید.
مقايسه ارزشيابي پاياني با ارزشيابي مستمر
1- ارزشيابي مـستمر به اين سئوال پاسخ مي دهد كه دانش آموزان چگونه آموخته اند ؟در حاليكه امتحانات پاياني مي خواهد بداند چه آموخته است ؟ ارزشيابي مستمر فرآيندگرا است نه نتيجه گرا .كاري ندارد كه چي بدست آمده مي خواهد بداند چگونه بدست آمده و به تلاش نمره مي دهد . ولي ارزشيابي پاياني به نتيجه نمره مي دهد .مثلا چنانچه در انجام آزمايش به نتيجه مطلوب نرسد نمره دارد چرا كه دانش آموز فعاليت خود را انجام داده و نرسيدن به نتيجه باعث تلاش مجدد در دانش آموز مي شود و وي را به تفكر وادار مي كند تاعلت را جويا شود،ما نند آزمايشگري كه براي رسيد به جواب بار ها آزمايش خودرا مي آزمايد.
2- ارزشيابي مستمر فرآيند محور است و از قبل مشخص نيست و ويژگي خوب آن تفكيك قضاوت ازسنجش است،يعني به معلم مي گويد به دانش آموز تكليفي بده كه به او نمره ندهي بلكه بازخورد دهي وچندين بار بازخورد بدهد تا بتواند بعد از چند ماه فرصت ،قضاوت را در پايان انجام دهد .
3- ارزشيابي پاياني دانش آموزان را ازهم تفكيك مي كرد و رقابت، زمينه اي براي حسادت دانش آموزان فراهم مي آورد، درحالي كه در ارزشيابي مستمرفعاليت هر دانش آموز با فعاليت هاي قبلي او مقايسه مي شود.
4- جواب سئوالات ارزش يابي پاياني از قبل مشخص است.
5- ارزشيابي مستمر انديشيدن را به دانش آموز ياد مي دهد و به تفكر بيشتر اهميت مي دهد.
6- اضطراب و استرس در امتحان پاياني نتيجه امتحان را تحت تأثير قرار مي دهد.
7- چون امتحان پاياني در يك مرحله برگزار مي شود حوادث غير قابل پيش بيني ممكن است دانش اموز را از حضور درجلسه امتحان محروم كند،ولي در امتحان مستمر كه مجموع تلاش ها مورد بررسي قرار مي گيرد اين امر اتفاق نمي افتد.
8- تقلب به عنوان يك فعل غير اخلاقي در امتحان پاياني رواج داشته ودر مواقعي كه دانش اموز دراين امرموفق شودوطمع شيرين آنرا حس كند زمينه منفي در اخلاق اجتماعي او به وجود مي آورد، در حالي كه امتحان مستمر يك نوع خود ارزيابي است.
خطاهاي رايج دراجراي ارزشيابي مستمر
ارزشيابي تكويني كه در نظام امتحاني مدارس تحت عنوان نمره مستمر به كار مي رود معمولاً با خطاههاي همراه است كه با اهداف ارزشيابي مستمر مغايرت دارند اين خطاها معمولاً عبارتند از:
1- استفاده از امتحاناتي به شكل وشيوه امتحان پاياني فقط با هدف ثبت نمره براي دانش آموز.
2- منظور كردن ميانگين نمرات امتحانات انجام شده بجاي نمره مستمر.
3- عدم شناسايي مشكلات دانش آموز وتدريس معلم بعد از هر ارزشيابي.
4- منظور نكردن عوامل ديگر سنجش رفتار در ارزشيابي دانش آموز بجز نمرات ارزشيابي روي كاغذ.
5- منظور كردن نمره مستمر براساس نمره پاياني.
6- اعلام نكردن عوامل مؤثر در ارزشيابي مستمر در ابتداي هرسال به دانش آموز واولياي آنها.
7- كم اعتبار جلوه دادن نمره مستمر نسبت به نمره پاياني توسط بعضي از عوامل اجرايي آموزش وپرورش.
8- نداشتن علم كافي تعداد كثيري از دبيران براي بكار گيري ابزازهاي معرفي شده براي اجراي ارزشيابي مستمر.
9- نبود امكانات كافي در بعضي از مناطق براي استفاده دانش اموزان مانند:كتابخانه ، اينترنت و......
جمع بندي ونتيجه گيري كلي
اگر قراراست ارزشيابي به عنوان ابزاري در خدمت فرايند آموزش ودرجهت بهبود آن باشد بايد نوعي ارزشيابي انتخاب شود كه توانايي سنجش انواع رفتاردانش آموزان را داشته باشد يعني بايد ابزاري باشد كه حوزه عمل به اندازه ارزشيابي تغيير رفتار تمايي دانش آموزان رادر اختيار معلم قرار دهد اين امر محقق نخواهد شد مگر اين كه از نوعي از ارزشيابي استفاده كنيم كه انعطاف پذير بوده و عوامل مختلف براي سنجش را در اختيار داشته باشد از طرفي ديگر ما معتقديم كه ارزشيابي، ما در اموزش بهتر دانش آموزان كمك مي دهد و نواقص كار و كمبودها را براي ما روشن مي كند پس ارزشيابي كه قرار است اين چنين باشد نبايد كه پايان كار يا به پايان فرايند ياددهي و يادگيري موكول گردد.
ارزشيابي مفيد، ارزشيابي است كه در هنگام شروع عمل ياددهي و يادگيري فعال شود واز تمام مراحل كارو از برنامه درسي ياد داده شده ارزشيابي به عمل آورد يعني عمل باز خورد در كليه مراحل تدريس انجام پذيرد تا معلم از روند و نتايج مثبت ومنفي كار خود مطلع گردد.حال اين ارزشيابي كه ميتواند اين مشخصات را داشته باشد همان ارزشيابي تكوبني يا مستمر است كه امروزه در مدارس ما مورد استفاده قرار مي گيرد، بر همگان روشن است كه ارزشيابي پاياني تنها قادر به سنجش اندكي از تغيير رفتار دانش آموز است آن هم زماني كه ديگر براي جبران كم كاري دانش اموز فرصتي در اختيار ندارد در حالي كه ارزشيابي مستمر همگام وسايه به سايه آموزش حركت كرده و به او خدمت مي كند